AI-tools

Een overzicht

Een merknaam zegt maar een deel. ChatGPT is een toepassing waarin je verschillende soorten werk kunt doen. Een model is de motor die tekst of andere informatie verwerkt. Een project verzamelt context. Een agent kan meerdere stappen uitvoeren met gereedschap. Een automatiseringsplatform verbindt stappen en programma’s. Die lagen worden in gesprekken over AI vaak op één hoop gegooid.

Beschikbaarheid kan verschillen per abonnement, account en instelling van je organisatie. De links in dit artikel verwijzen naar de documentatie van de makers, gecontroleerd op 11 oktober 2026. De voorbeelden hieronder zijn bedacht om de verschillen uit te leggen; het zijn geen vergelijkende producttests.

Schrijven

Voor een eerste versie van een mail, een uitleg of een artikel kun je beginnen met een algemene assistent zoals ChatGPT, Claude of Gemini. Geef de informatie mee die in de tekst moet terugkomen en vertel wie de lezer is. Een verzoek als ‘maak dit professioneler’ levert vaak precies die gladde tekst op die je daarna weer moet afzwakken. ‘Schrijf dit voor een collega die het dossier niet kent, met gewone woorden en zonder extra beloften’ geeft meer richting.

Het verschil zit ook in de werkplek. Schrijven in een losse chat is handig om te experimenteren met verschillende versies. Als je al in een document werkt, kan AI in dat programma prettiger zijn: je ziet de tekst in zijn oorspronkelijke omgeving en hoeft minder heen en weer te kopiëren. Copilot in Word ondersteunt onder meer schrijven, herschrijven en vragen stellen over een document. Welke werkcontext beschikbaar is, hangt af van je licentie en instellingen.

Een tekst aanpassen zonder de inhoud te verliezen

Neem een fictieve projectupdate. Daarin staat dat een test volgende week begint, twee mensen nog toegang nodig hebben en de planning afhankelijk is van die toegang. Een vlotte samenvatting kan ongemerkt veranderen in ‘we starten volgende week’. De voorwaarde is dan verdwenen. Vraag daarom eerst welke feiten en voorwaarden behouden moeten blijven, en laat daarna pas de nieuwe versie schrijven.

Herschrijf deze projectupdate voor collega’s die niet bij het overleg waren.
Behoud alle namen, datums, voorwaarden en open vragen.
Voeg geen voortgang of toezeggingen toe.
Gebruik korte alinea’s en gewone Nederlandse woorden.
Laat na de tekst zien welke informatie nog ontbreekt.

Een goede schrijfhulp kan ook zeggen waar de brontekst onduidelijk is. Je hoeft dus niet meteen om een eindtekst te vragen. Laat eerst de redenering nalopen, vergelijk twee mogelijke opbouwen of vraag welke zin een lezer waarschijnlijk verkeerd begrijpt. Dat helpt vooral bij teksten die al bijna goed zijn.

Onderzoek

Onderzoeken begint met kiezen waar het antwoord vandaan moet komen. Wil je weten wat er buiten je organisatie gebeurt, dan heb je webbronnen nodig. Wil je begrijpen wat in vijf aangeleverde documenten staat, dan wil je juist binnen die documenten blijven. Eén zoekvraag kan beide omvatten, maar het helpt om ze apart te formuleren.

ChatGPT Deep Research en Gemini Deep Research

ChatGPT Deep Research kan onderzoek doen met webbronnen, aangeleverde bestanden en ondersteunde gekoppelde bronnen. Het onderzoeksplan en de bronkeuze kun je bijsturen. Gemini Deep Research biedt eveneens een onderzoeksplan en keuzes in bronnen. Dit soort functies past bij een vraag waarvoor meerdere documenten en perspectieven moeten worden samengebracht.

Bijvoorbeeld: ‘Welke manieren gebruiken openbare bibliotheken om bezoekers digitaal te ondersteunen?’ Baken vervolgens af: Nederlandse voorbeelden, recente informatie, oorspronkelijke publicaties en een apart overzicht van wat niet gevonden is. Zonder die afbakening krijg je gemakkelijk een breed verhaal dat weinig zegt over jouw vraag.

Perplexity

Perplexity Pro Search combineert zoeken met een antwoord en verwijzingen. Dat kan prettig zijn voor een eerste verkenning of om een concrete bron te vinden. Open de verwijzingen wel zelf. Een bron kan over hetzelfde onderwerp gaan zonder precies de conclusie te ondersteunen die in het antwoord staat. Let ook op of vijf links eigenlijk hetzelfde oorspronkelijke bericht navertellen.

NotebookLM / Gemini Notebook

Voor een verzameling eigen bronnen is Google’s bronassistent, bekend als NotebookLM en in de actuele helpdocumentatie Gemini Notebook genoemd, een ander vertrekpunt. Je werkt met een notebook met bronnen en kunt antwoorden met verwijzingen naar dat materiaal krijgen. Dat is bijvoorbeeld bruikbaar bij handleidingen, onderzoeksrapporten of cursusmateriaal.

Een eigen verzameling maakt een antwoord niet automatisch volledig. Als de nieuwste versie van een handleiding ontbreekt, kan de tool die ook niet gebruiken. Vraag bij een vergelijking daarom welke documenten zijn meegenomen en welke passage een verschil onderbouwt. Maak vervolgens zelf het onderscheid tussen ‘dit staat in de bron’, ‘dit is een interpretatie’ en ‘dit weten we nog niet’.

Bouwen

Bij bouwen zijn er grofweg twee vertrekpunten. Je hebt al een codeproject en wilt daarin iets veranderen. Of je hebt een idee voor een scherm of app en wilt eerst zien hoe dat zou kunnen werken. De tools overlappen steeds meer, maar het beginpunt blijft een nuttig onderscheid.

Codex, Claude Code, Cursor en GitHub Copilot

Codex kan codewerk uitvoeren in een project; de cloudvariant werkt met een eigen werkomgeving per taak. Claude Code kan bestanden lezen en aanpassen en opdrachten uitvoeren. Cursor plaatst agentwerk in een code-editor. GitHub Copilot heeft verschillende agentvormen voor codewerk. De precieze toegang en werkwijze verschillen per product en omgeving.

De praktische winst zit in het verband tussen bestanden. Een wijziging aan een knop kan ook gevolgen hebben voor een formulier, een foutmelding en een test. Een tool die de projectbestanden kan bekijken, kan die verbanden onderzoeken. Je opdracht moet daarom ook beschrijven wat de knop moet doen, hoe fouten zichtbaar worden en hoe je weet dat de wijziging werkt.

Vraag bijvoorbeeld om een zoekfunctie in een bestaande kennisbank. Laat eerst uitzoeken hoe artikelen nu worden opgeslagen. Geef daarna drie voorbeelden: een bestaande titel, een zoekterm zonder resultaat en een leeg zoekveld. Het resultaat kun je beoordelen door die situaties echt in de website te proberen. Een uitleg dat de code ‘zou moeten werken’ is daarvoor onvoldoende.

Lovable en v0

Lovable kan vanuit een beschrijving een webapp met bewerkbare code opbouwen. v0 ondersteunt het maken van interfaces en toepassingen, met onder meer mogelijkheden om een backend te verbinden. Ze maken het makkelijker om een idee zichtbaar te krijgen en vervolgens in kleine stappen te veranderen.

Voor een eerste versie van een inschrijfpagina kun je beginnen met fictieve namen en een simpele lijst. Daarna onderzoek je apart wat opslaan betekent: blijven gegevens na verversen bestaan, wie kan ze zien en kun je ze verwijderen? Een mooi scherm en een werkende toepassing zijn verschillende dingen. De eerste versie is vooral een manier om je vragen concreet te maken.

Terugkerend werk

Terugkerend werk vraagt om meer dan een goede prompt. Er moet een startmoment zijn, de juiste invoer moet worden opgehaald en het resultaat moet ergens terechtkomen. Denk aan een wekelijks overzicht, een nieuwe formulierinzending of een document dat in een map verschijnt. Dat zijn verschillende manieren om een uitvoering te starten.

n8n verbindt workflowstappen met modellen, tools en andere onderdelen. Make combineert automatisering met mogelijkheden voor agents. Zapier Agents kan werken met gekoppelde apps en kennisbronnen. Kijk bij een concrete toepassing welke koppeling er werkelijk is, welke handelingen die ondersteunt en hoe je een uitvoering terugziet.

Vaste regels en AI naast elkaar

Stel dat iedere nieuwe servicevraag in een overzicht moet komen. Het ontvangsttijdstip vastleggen en een volgnummer geven kunnen vaste stappen zijn. De vraag in gewone taal samenvatten is een mogelijke AI-stap. De vraag toewijzen kan weer op basis van een vaste regel gebeuren. Je hoeft niet het hele proces door een model te laten uitdenken als een groot deel al duidelijk is.

Een project in ChatGPT of Claude kan helpen de context voor dit werk bij elkaar te houden. Het plannen en uitvoeren van een terugkerende taak is een aparte mogelijkheid die je per omgeving moet controleren. Een map met instructies gaat niet vanzelf iedere vrijdag aan het werk. Meer over dat onderscheid lees je bij Projects en context.

Probeer bij een eerste workflow ook de saaie gevallen: dezelfde inzending twee keer, een ontbrekend veld of een bron die tijdelijk niet bereikbaar is. Maak duidelijk of de uitvoering dan stopt, later opnieuw probeert of een gedeeltelijk resultaat bewaart. Dat voorkomt dat een ogenschijnlijk handig weekoverzicht ongemerkt oude gegevens als nieuwe presenteert.

Een tool vergelijken

Een vergelijking wordt nuttiger als je hetzelfde kleine stuk werk in twee tools probeert. Gebruik dezelfde brontekst, dezelfde gewenste uitkomst en dezelfde vragen. Bewaar de eerste resultaten voordat je extra aanwijzingen geeft. Anders vergelijk je vooral hoeveel je de ene tool al hebt uitgelegd.

Voor schrijven kun je letten op verdwenen voorwaarden, toegevoegde feiten en hoeveel zinnen je zelf moet aanpassen. Voor onderzoek kijk je naar bronkwaliteit en of verwijzingen de beweringen dragen. Voor bouwen kijk je of de functies werkelijk werken en of je de bestanden kunt onderhouden. Voor terugkerend werk telt ook of je kunt zien wanneer een taak is uitgevoerd en wat er misging.

Noteer daarnaast de gewone gebruikservaring. Hoe makkelijk krijg je je bestanden erin? Kun je het resultaat exporteren? Blijven bronverwijzingen bestaan? Kun je verder in het programma waarin je normaal werkt? Een antwoord kan inhoudelijk goed zijn en toch veel extra kopieerwerk veroorzaken. Dat verschil merk je pas wanneer je de hele handeling doorloopt.

Je hoeft daar geen grote beoordeling van te maken. Twee of drie herkenbare voorbeelden leveren al meer inzicht op dan een algemene ranglijst. Bewaar ook een voorbeeld dat mislukte. Dat helpt later om te zien of een nieuwe functie iets verbetert, en om aan een collega uit te leggen waar jouw keuze op gebaseerd is.